Í umræðu um umhverfisáhrif frá samgöngum er mikilvægt að gera greinamun á umræðu um fjærumhverfi, hlýnunaráhrif í lofthjúpi jarðar (e.„global effect“),annars vegar og nærumhverfisáhrif (e.„local effect“), hins vegar. Þegar rætt er um heildræn umhverfisáhrif frá notkun samgöngutækja og orkukerfis þeirra er vísað til lífferilsgreiningar á umhverfisáhrifum vegna framleiðslu, notkunar og förgunar á þeim hlutum, búnaði og efnum sem samgöngurnar grundvallast á og umhverfisáhrif vegna dreifikerfis fyrir eldsneyti þar á meðal. Aðferðarfræði lífferilsgreiningar hefur þann megin kost að hægt er að bera saman umhverfisáhrif mismunandi valkosta með heildrænum hætti. Alþjóðlegir samningar um þróun í samgöngumálum, sem Ísland er aðili að, miða að því m.a. að ná árangri í að minnka hlýnunaráhrif í lofthjúpi jarðar af mannavöldum frá samgöngum. 

Segja má að markmiðið að draga úr hlýnunaráhrifum í lofthjúpi jarðar skapi einnig jákvæð nærumhverfisáhrif. Hins vegar, þarf alls ekki að vera, að úrbætur vegna áhrifa samgöngutækja á nærumhverfi samræmist markmiði um að draga úr heildrænum hlýnunaráhrifum í lofthjúpi jarðar. Dæmi um slíka niðurstöðu væri ef allir íbúar á Manhattan (NY), viðhefðu ökutækjaskipti á næstu árum með orkukerfi sem kallar á aukna notkun á rafhlöðum eða rafgeymum - um 1,6 milljónir búa á Manhattan á 53km2 landsvæði sem samsvarar um 20% af flatarmáli Reykjavíkur. Andrúmsloftið á fjölförnustu götum á Manhattan kynni að verða heilnæmara fyrir mannfólkið á eyjunni en orkukerfisskiptin gætu eftir sem áður haft hlutfallslega neikvæð heildrænan umhverfisáhrif í formi meiri hlýnunaráhrifa í lofthjúpi jarðar sökum hlutfallslega slæmra umhverfisáhrifa við framleiðslu á því orkukerfi sem samgöngur ökutækjanna grundvallast á. Losun gróðurhúsalofttegunda vegna framleiðslu og förgun rafgeyma, rafhlaðna og rafmótora valdur því að stærstum hluta (sjá NAS-skýrsluna). Með vali á ökutækjum sem nýtt geta metan eldsneyti skapast hins vegar tvöfaldur hlutfallslegur ávinningur- ávinningur í nærumhverfi og fjærumhverfi og því fjölgar m.a. metan ökutækjum í New York (sjá dæmi) sem víðar í Bandaríkjunum og um allan heim. 

Í umræðu um hnattræn umhverfisáhrif rafvæðingar í samgöngum ber að halda því til haga að rafmagn er framleitt með mismunandi hætti í heiminum. Víða um heim er rafmagn framleitt með brennslu á kolum eða öðru jarðefnaeldsneyti og því ljóst að rafbíll sem hlaðinn er daglega með rafmagni af slíkum uppruna fær mun verri útkomu úr hnattrænu umhverfismati en sami rafbíll sem hlaðinn er daglega af íslensku rafmagni sem á uppruna sinn að rekja til virkjun fallvatna. Vissulega er það svo að sótsporabúskapur rafbílsins liggur enn að stórum hluta í þeirri orku sem fer í að framleiða rafgeyma og rafmótora ( 15-20%). Það breytir því þó ekki að notkun slíkra bíla á Íslandi skapar jákvæðari hlutfallsleg umhverfisáhrif en notkun á sama rafbíl víðast hvar annars staðar í heiminum. Ef sá tími kemur að unnt verður að framleiða rafgeyma á Íslandi með hagfelldum hætti og nýta íslenskt rafmagn til framleiðslunnar batna hnattræn umhverfisáhrif rafvæðingar í samgöngum á Íslandi enn frekar.

Nærumhverfi: Umræða um nærumhverfisáhrif frá samgöngum vegna útblásturs ökutækja er staðbundið vandamál í sumum stórborgum og á afmörkuðum svæðum s.s. í kerskálum verksmiðja, vöruhúsum, á flugvöllum og hafnarsvæðum. Þau ökutæki sem kynnu að vera óæskileg við slíkar aðstæður kynnu að skapa lítið sem ekkert nærumhverfisvandamál víðast hvar annars staðar í heiminum. Í þessu samhengi má geta þess að þótt flestir séu sammála um að æskilegt væri að útblástur frá núverandi bílaflota í Reykjavík verði minnkaður, um helming, þá blasir ekki við neinn nærumhverfisvá vegna útblásturs ökutækja í Reykjavík að mati Umhverfisstofnunar. Samkvæmt mælingum Umhverfisstofnunar hefur magn óæskilegra efna frá útblæstri ökutækja í Reykjavík (s.s. sót) aldrei mælst yfir ströngustu viðmiðunarmörkum á mestu umferðarbrautum borgarinnar. Hvað þá á öðrum svæðum borgarinnar eða utan hennar. Það breytir því þó ekki að minni losun útblástursefna frá ökutækjum getur vart talist annað en jákvæð þróun. Lífsgæði einstsaklinga sem eiga við öndunarfærasjúkdóma að stríða kynnu að batna með minni útblæstri frá ökutækjum þótt margt bendi til að svifryk í borginni af öðrum toga valdi þeim hópi einstsklinga mestum óþægindum.

Svifryk mælist yfir ströngustu viðmiðunarmörkum á einum stað í borginni  í 10-20 daga á ári sem rakið er m.a. til foks frá auðnum landsins og óhreininda á götum borgarinnar. Talsmenn metanvæðingar geta þó glatt borgarbúa með því að þótt útblásturvandi frá ökutækjum kunni ekki að vera mikill  í Reykjavík þá dregur metanvæðing bílaflotans verulega úr losun óæskilegra lofttegunda. Með notkun á íslensku metani í stað dísilolíu minnkar sótmagn frá sama ökutæki um 80% og 60% ef um bensínbíl er að ræða. Og samhliða sparast,  98-100%, af þeirri aukningu í losun á koldíoxíði af jarðefnauppruna út í lofthjúpi jarðar ( út í vistkerfið á yfirborði jarðar) sem bruni á bensíni og dísilolíu hefur ella í för með sér.





Fjærumhverfi (hlýnunaráhrif í lofthjúpi jarðar): Gosið í Eyjafjallajökli kennir okkur að lofthjúpur jarðar er ekki takmarkalaust rými og að losun á svifryki og gróðurhúsalofttegundum á einum stað í heiminum getur haft áhrif á andrúmsloft og líf fólks um allan heim. Í lofthjúpi jarðar eru ýmsar sameindir (lofttegundir) sem gegna mikilvægu hlutverki í lífríkinu. Koldíoxíð, CO2, er ein þeirra lofttegunda sem lífríkinu er lífsnauðsynleg enda þarf allur gróður að fá koldíoxíð, CO2, úr andrúmsloftinu til að vaxa og dafna við ljóstillífun. Gróðurinn skilar súrefni (O2), út í andrúmsloftið sem er mönnum og dýrum lífsnauðsynlegt við öndun. Engu að síður er algengt að talað sé um koldíoxíð, CO2, í andrúmsloftinu sem „mengandi“ lofttegund sem getur verið villandi framsetning. Koldíoxíð (CO2) er skaðlaus lofttegund fyrir menn og dýr. Aukning á magni koldíoxíðs (CO2) í andrúmsloftinu eykur hins vegar hlýnunaráhrif í lofthjúpi jarðar. Sú aukning er meðal annars af mannavöldum og er fyrst og fremst rakin til brennslu á jarðefnaeldsneyti, olíu og kolum. Í þeim skilningi er talað um koldíoxíð sem eina af þeim gróðurhúsaloftegundum (GHL) sem draga þarf úr losun á af mannavöldum.

Við getum talað um koldíoxíð sem myndast við bruna á olíu og kolum sem óæskilegt koldíoxíð í vistkerfi okkar og kallað það fyrritíma-koldíoxíð eða fyrritíma-CO2 þar sem það á uppruna sinn að rekja til lífræns efnis sem var á yfirborði jarðar í fortíðinni. Koldíoxíð sem myndast við náttúrulega rotnun eða aðra umbreytingu á lífrænu efni á yfirborði jarðar í dag getum við á hinn boginn kallað nútíma-koldíoxíð eða nútíma-CO2. Hringrás nútíma-koldíoxíðs í vistkerfi okkar er lífsnauðsynleg og eðlileg enda skilar maðurinn frá sér meira magni af nútíma-koldíoxíði við útöndun en hann dregur að sér við innöndun svo dæmi sé tekið. Væri ekki svolítið langt gengið að ræða um langhaupara sem óheppilega mengandi lífverur á jörðinni ?  Útblástur frá ökutæki sem gengur fyrir íslensku metani skilar frá sér nútíma-koldíoxíði eins og mannslíkaminn við útöndun. Enginn faglegur ágreiningur er um það að koldíoxíð frá útblæstri ökutækis, sem gengur fyrir íslensku nútíma-metan, reiknast ekki sem aukning á losun gróðurhúsalofttegunda.

Ítarefni um málaflokkinn má finna hér.